Rozmaitości teologiczne

Parafia nie jest organizmem parafialnym samowystarczalnym. Jest ona komórką diecezji (DA 10) i nie istnieje jako twór samodzielny, mający znaczenie sam z siebie. Parafia jest wspólnotą i formą organizacyjną jednocześnie, powiązaną strukturami międzyparafialnymi i ponadparafialnymi z innymi wspólnotami i otwartą na diecezję, a przez nią na Kościół powszechny. Jest ona miejscem, gdzie misterium Kościoła osiąga, poprzez sprawowanie Eucharystii, najwyższą intensywność. Otwartość parafii na diecezję umożliwia jej spojrzenie na wskazania i troski całego Kościoła. s.100

Wydaje się, że "Konstytucja o Kościele" dopuszcza, aby parafia, a więc wspólnota, w której jest obecny przedstawiciel biskupa - prezbiter, mogła być nazwana Kościołem lokalnym (KK 28). W świetle wypowiedzi soborowych w parafii można odnaleźć wszystkie istotne przymioty Kościoła lokalnego. Sprawowana jest tam Eucharystia w łączności z biskupem przez prezbitera dla określonej, względnie stałej grupy wiernych. Parafia staje się Kościołem lokalnym przez to, że przedstawia widzialny Kościół na swoim terenie. Dzięki parafii Kościół staje się obecny jako znak zbawienia. W parafii staje się czymś widzialnym, doświadczalnym, że Kościół jest wspólnotą ludzi zjednoczonych mocą Ofiary eucharystycznej, wspólnotą ludzi zjednoczonych mocą Ducha Świętego, który jest sprawcą wiary i miłości, a także świadomości, wyrażających się w relacjach międzyludzkich, określanych przez eklezjalne "my". s.106

Parafia, jako wspólnota wiary, kultu i miłości, powinna w odpowiednim stopniu przyczyniać się do ukazania królestwa Bożego w tym świecie. W parafii konkretyzuje się Kościół dla poszczególnego chrześcijanina; ona jest ośrodkiem życia chrześcijańskiego. s.107

Chrześcijanin, który szuka Chrystusa spotyka Go przede wszystkim w swojej wspólnocie lokalnej przez słuchanie słowa Bożego, sprawowanie Eucharystii i życie wiarą w miłości braterskiej. Nie każde ugrupowanie i nie wszystkie grupy lokalne chrześcijan są Kościołem ,ale tylko te, które są wspólnotą przepowiadającą słowo, udzielającą sakramentów oraz żyjącą w miłości braterskiej. Dzięki tym działaniom spotkanie z Kościołem w parafii staje się autentyczne, bezpośrednie i rzeczywiste, i dokonuje się w nim doświadczenie obecności Chrystusa. W poszczególnej wspólnocie parafialnej - jak zauważa A. Mazzoleni - Kościół ukazuje się w sposób bardzo konkretny, ponieważ tu spotyka się życie codzienne wiernych z obecnością realną odkupienia. W parafii pod kierunkiem prezbitera Kościół staje się uchwytny jako żywy lud Boży, jako wspólnota tych, których Chrystus odkupił w Duchu Świętym. s.107

Wspólnotowy aspekt parafii i jej misyjne posłannictwo odgrywa istotną rolę w dyskusji posoborowej. Te usiłowania teologiczne uzupełnione są wieloma eksperymentami i próbami poszukiwania nowych rozwiązań duszpasterskich. Rozwijają się eksperymenty odnowy parafii, podstawowych wspólnot i inne formy konkretnie przeżywanej wspólnoty kościelnej. Te nowe formy, jeśli nawet nie zostały bezpośrednio powołane przez Vaticanum II, to można uważać je za owoc soborowej teologii wspólonoty[!]. s.108

W kontekście soborowego ujęcia relacji parafii i diecezji parafia ukazuje się jako wspólnota wierzących zamieszkałych na określonym terytorium i pozostających pod opieką duszpasterza, któremu biskup udzielił święceń i zlecił opiekę duszpasterską. Parafia zależy od diecezji teologicznie i organizacyjnie. W parafii biskup realizuje misję zbawienia i uświęcania ludzi. Jest ona podstawową strukturą Kościoła partykularnego (DB 30), w której realizuje się pod przewodnictwem prezbitera wyznaczone jej zadanie. Prezbiter uzyskuje w parafii przewodnictwo przez posiadanie w ścisłej łączności z biskupem kapłaństwa służebnego i misji kanonicznej otrzymanej od biskupa. Wykonywanie tej funkcji zobowiązuje duszpasterza do czuwania nad jednością i utrzymania więzi ze wspólnotami działającymi w ramach parafii. Parafia jest miejscem aktualizacji Kościoła. W tej aktualizacji rzeczywistość eklezjalna staje się żywa i doświadczalna, zgodna z żywotnością religijną parafii i posiadanymi charyzmatami. s.114

H. Wieh syntetyzując teologiczne wypowiedzi Soboru o parafii, sformułował następującą "definicję" parafii: "Parafia jest jako «Kościół Boży» miejscem, gdzie pod kierownictwem prezbitera i w ścisłym związku z biskupem realizuje się wspólnota wierzących w Jezusa Chrystusa przez przepowiadanie Słowa, życie wiarą w miłości braterskiej, a szczególnie przez sprawowanie Eucharystii i inne czynności liturgiczne". Jak zauważa sam autor przytoczone określenie parafii nie rości pretensji, aby być nieodwołalnie wyczerpujące. Chce ono tylko być pomocne w wyjaśnianiu pojęć i ukazaniu zasadniczych akcentów w soborowym nauczaniu o parafii. s.115

Z soborowej definicji parafii wynikają, jak się wydaje, główne płaszczyzny przynależności do wspólnoty parafialnej. Przepowiadanie słowa, kult, a zwłaszcza sprawowanie Eucharystii oraz braterstwo wszystkich parafian i ich związek z duszpasterzem pozostającym w ścisłych relacjach z biskupem stanowią podstawę w rozwiązywaniu tego zagadnienia. s.115

R. Kamiński: Parafia w diecezji i Kościele powszechnym. „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” T. 30: 1983 z. 6 s. 99-117.