Rozmaitości teologiczne

Religia Chrystusa docierała od schyłku starożytności na wieś, powstała tu wówczas w powolnym procesie ogromna sieć wiejskich kościołów parafialnych powiązanych z biskupami, rezydującymi przy katedrach w upadających miastach. Czasy karolińskie przyniosły ostateczną - wolno powiedzieć - stabilizację i kodyfikację całego systemu parafialnego, który miał się utrzymać przez ponad tysiąc lat. Parafia stawała się podstawową komórką życia religijnego, ale zarazem społecznego, tu miano organizować szkółki, opiekę społeczną, płacić podatki, dawać żołnierzy do królewskiego wojska. Wierni byli w zasadzie zobowiązani do uczęszczania na mszę św. niedzielną we własnym kościele parafialnym, proboszcz miał kontrolować ich życie i wypełnianie obowiązków. s.14

Zanikł dawny katechumenat, regułą stał się chrzest dzieci. Dla ogółu surowej, nie wykształconej ludności Kościół wraz z władcami ustalał szczegółowe normy postępowania, nakazy i zakazy, których przestrzeganie stało się obowiązkiem. Praktyka, rzecz jasna, bardzo często odbiegała od tego, co nakazywały prawa i władze. s.14.16

J. Kłoczowski: Kościół katolicki w świecie i w Polsce. Szkice historyczne. Katowice 1986.