Rozmaitości teologiczne

Zmieniająca się sytuacja wiary i Kościoła w XX w. w świecie spowodowała, że już w latach 40. ubiegłego wieku zauważono nieadekwatność tej drogi ewangelizacji nowych członków. Ochrzczeni jako niemowlęta z czasem nie mieli żadnego związku z wiarą w Boga i z Kościołem. Coraz częściej i powszechniej okazywało się, że praktyka jedynie chrztu niemowląt nie prowadzi do kształtowania świadomości, iż jest on sakramentem wiary i wtajemniczenia chrześcijańskiego. s.23

Odnowienie katechumenatu dorosłych związane jest także z sytuacją Kościoła w krajach, gdzie dominują religie niechrześcijańskie, oraz w krajach dawniej chrześcijańskich, ale o ciągle postępującej dechrystianizacji i sekularyzacji życia. Jak zauważa W. Bühlmann coraz częściej następuje przechodzenie od chrześcijaństwa "dziedziczonego" do chrześcijaństwa z wyboru, opartego na wolnej decyzji osoby. W konsekwencji proces ten prowadzi do odchodzenia od Kościoła masowego do Kościoła mniejszości. W takiej sytuacji katechumenat chrzcielny dorosłych stwarza doskonałe warunki dla dokonywania takiego świadomego i odpowiedzialnego wyboru chrześcijaństwa. Także w literaturze teologiczno-pastoralnej coraz częściej formułuje się postulaty przywrócenia katechumenatu dorosłych. s.25

Przywrócenie katechumenatu w zamierzeniach Soboru miało przyczynić się do takiego przygotowania dorosłych do sakramentów inicjacyjnych, aby ich przyjęcie było nie tylko konsekwencją świadomego wyboru chrześcijaństwa i trwałego związku z Kościołem, ale także stanowiło fundament całego życia chrześcijańskiego i na mocy udziału w kapłaństwie wspólnym, właściwym dla całego ludu Bożego, prowadziło do uczestnictwa w zbawczym posłannictwie Kościoła. s.152

Na uwagę zasługuje również kontekst, w jakim Sobór mówi o katechumenacie. Nie jest on celem samym w sobie, lecz środkiem do celu, którym jest pełne wtajemniczenie chrześcijańskie przez sakramenty święte. Katechumenat jest w służbie inicjacji chrześcijańskiej jako ustalona przez Kościół droga (iter), która prowadzi dorosłych do zbawienia i budowania Kościoła, widzialnej społeczności ludzi wierzących i miłujących Boga oraz zjednoczonych ze sobą jednością wiary i wzajemnej miłości. s.155

Według Soboru formacja katechumenów, poza przekazem prawd wiary, dokonuje się przez wprowadzanie ich w życie liturgiczne Kościoła i w życie miejscowej wspólnoty. Wynika to stąd, że wiarę chrześcijańską można dobrze pojąć i nią żyć głównie dzięki liturgii i trwaniu we wspólnocie miejscowego Kościoła. Życie liturgiczne i wspólnotowe przyczynia się również do wzrostu wiary i miłości. s.160

Związek ze wspólnotą pomaga także w całym procesie nawrócenia przez to, że tworzą się nowe relacje przyjacielskie i następuje wchodzenie do nowej rodziny - Kościoła. Dzięki temu dla wielu katechumenów zerwanie z ich dotychczasowym środowiskiem staje się często łatwiejsze. Doświadczenie wspólnoty prowadzi następnie do uczestnictwa w sprawowanej przez nią liturgii. s.160

W procesie wprowadzania do Kościoła nowych członków nie można ograniczyć się jedynie do udzielenia im sakramentów inicjacji chrześcijańskiej. Z ich przyjęciem związane są określone konsekwencje. Chodzi o ciągłe wzrastanie w wierze i miłości. Sakramenty są zawsze sakramentami wiary, która ma je poprzedzać, towarzyszyć ich celebracji i po niej następować (por. KL 59). Po przyjęciu sakramentów inicjacyjnych powinien następować dalszy wzrost w wierze i ciągle doskonalenie nowego sposobu życie według Ewangelii Chrystusa i nauczania Kościoła. Postępowi w wierze mają pomagać następne sakramenty, a zwłaszcza pełne i pobożne uczestnictwo w Eucharystii, we wspólnocie miejscowego Kościoła. W ten sposób w dalszym ciągu trwa proces stawania się | prawdziwym i odpowiedzialnym chrześcijaninem. Uczestnictwo w Eucharystii jest nieustannym wezwaniem do realizacji w życiu tego, czym Bóg obdarzył w sakramentach w formie zaczątkowej. Stąd wynika konieczny i ścisły związek między przyjętymi sakramentami a życiem moralnym. Człowiek przez sakramenty inicjacyjne staje się chrześcijaninem, ale nigdy nie jest nim w sposób doskonały. Jest to zadanie na całe życie, aż do śmierci. s.206-207

W stawaniu się chrześcijaninem konieczne jest stopniowe postępowanie w wierze przez jej poznawanie, życie wiarą i udział w życiu wspólnoty, do której wprowadzają sakramenty inicjacyjne. s.208

Kandydaci pragnący przyjąć sakramenty inicjacyjne muszą przejść długą drogę poszukiwań i duchowego dojrzewania. W tym procesie chrystianizacji jest z nimi cały czas Kościół, reprezentowany przez przedstawicieli hierarchii i członków miejscowej wspólnoty wiernych. Ich formacja chrześcijańska (doktrynalna, moralna i liturgiczna) dokonuje się w ramach życia religijnego i przy czynnym zaangażowaniu całej wspólnoty. Trwające według Rytuału kilka lat przygotowanie do sakramentów wtajemniczenia dzieli się na okresy (tempus) i stopnie (gradus, gressus). Pierwszy nazywa się prekatechumenat lub ewangelizacja, drugi stanowi właściwy katechumenat, po nim następuje okres oczyszczenia i oświecenia, ostatnim jest okres mistagogii. Przejście z jednego okresu do drugiego związane jest z postępem na drodze formacji chrześcijańskiej i oznacza wejście na kolejny stopień. Pierwszym stopniem jest przyjęcie do katechumenatu, drugim wybranie, a trzecim celebracja sakramentów inicjacyjnych. s.277

W formacji katechumenów ważne jest nie tylko stopniowe włączanie ich w religijne życie wspólnoty, ale także nawiązywanie zwykłych kontaktów międzyludzkich wewnątrz tej wspólnoty. Cel ten będzie łatwiejszy do osiągnięcia, jeśli katechumeni będą zapraszani zwłaszcza do tych rodzin, które prowadzą przykładne życie religijne i dają świadectwo chrześcijańskiej gościnności. Prowadzone w czasie takich spotkań rozmowy przyczyniają się również do budowania ducha wspólnoty. W miarę możliwości i potrzeby katechumenów można już włączać do pewnych zespołów istniejących i działających w ramach wspólnoty parafialnej. s.290

Katechumenat jest czasem integralnej formacji, wewnętrznego duchowego dojrzewania i wychowania (instytutione) do nabycia chrześcijańskiego stylu życia. Proces ten dokonuje się na czterech drogach: przez katechezę, liturgię, ciągłe i postępujące nawrócenie, przejawiające się w zmianie myślenia i postępowania oraz uczestnictwo "w ewangelizowaniu i czynnym budowaniu Kościoła przez świadectwo życia i wyznawanie wiary". Katechumenat powinien trwać tak długo, "aż ich nawrócenie i wiara nabiorą cech dojrzałości". W tym czasie katechumeni otoczeni są zorganizowaną opieką duszpasterską, celem wprowadzenia ich w misterium zbawienia, przyzwyczajania do zachowania zasad Ewangelii i uczestnictwa w obrzędach Kościoła oraz wprowadzenia "w życie wiary, liturgii i miłości ludu Bożego". Program ten realizowany jest przez odpowiednią katechezę, udział w życiu miejscowej wspólnoty wiernych, uczestnictwo w liturgii i formację apostolską. s.312-313

Z prezentacji i analizy Rytuału widać, że obrzędy wtajemniczenia chrześcijańskiego dorosłych są tak ułożone, aby tworzyć odpowiedni klimat i atmosferę, która sprzyja formacji religijnej katechumenów. Przez cały czas przygotowania do sakramentów inicjacyjnych pozostają oni w bezpośrednim kontakcie z miejscową wspólnotą wiernych, która przez modlitwę i dobry przykład pomaga im w procesie nawrócenia, dochodzenia do dojrzałej wiary i praktyki życia chrześcijańskiego. W tym okresie powolnej i rozłożonej na etapy chrystianizacji ważną rolę spełnia głoszenie słowa Bożego. Słowo Boże ma budzić wiarę i prowadzić do nawrócenia serca. Nawrócenia zaś dokonuje się powoli i stopniowo, gdy kandydaci z pomocą łaski Bożej dochodzą do wewnętrznej przemiany i zaczynają w świetle wiary patrzeć i oceniać swoje życie, a następnie postępować po chrześcijańsku. Rezultatem prawdziwego nawrócenia jest osiągnięcie nowego sposobu myślenia opartego na Ewangelii Chrystusa, a następnie rozwijanie w sobie życia chrześcijańskiego. Dopiero takie nawrócenie zostaje przypieczętowane przyjęciem sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego i rozpoczyna pełne uczestnictwo w życiu Chrystusa i Kościoła. s.417

C. Krakowiak: Katechumenat chrzcielny dorosłych w Kościele posoborowym. Lublin 2003.