Rozmaitości teologiczne

Na obszarze jednej wielkiej parafii może więc znajdować się kilka dzielnic podstawowych, wyłonionych na podstawie właściwej im odrębności. Okoliczność taką należałoby brać pod uwagę m.in. w przygotowywaniu podziału parafii wielkomiejskiej na rejony. s.13-14

Zjawiska związane z industrializacją (rozwój komunikacji, migracja, desakralizacja życia itp.) sprawiają, że parafia wielkiego miasta ulega znacznym przeobrażeniom. W jakimś stopniu zatraca ona charakter wspólnoty i gubi funkcję duchowego azylu wobec mieszkańców miasta; nie jest również zdolna do należytego pogłębiania więzi między ludźmi zamieszkującymi jej terytorium. Może więc stwarzać pozory, że jest tworem "antyśrodowiskowym", pozbawionym zdolności tworzenia elementarnych choćby znamion wspólnoty, a tym samym nie nadającym swoim członkom możliwości w zakresie działań wychowawczych. s.15

Jak wskazuje doświadczenie, już samo wznoszenie murów kościoła może mieć charakter wychowawczy. Wszak wspólne i nie pozbawione trudności budowanie rodzi zazwyczaj pogłą[!]biającą się więź między tymi, którzy współtworzą nową parafię, a ponadto kształtuje takie postawy społeczne, jak solidarność i odpowiedzialność za wznoszone dzieło. s.17-18

W środowisku parafii kontakty osobowe są składnikiem wyjątkowo ważnym dla pedagogii. W szczególnym stopniu liczą się one w parafii wielkomiejskiej, w której ze zrozumiałych powodów istnieją zwiększone możliwości nawiązywania i podtrzymywania różnorakich kontaktów. Duszpasterze i katecheci spotykają swoich uczniów, wychowanków i dorosłych parafian nie tylko w kościele, w sali katechetycznej czy kancelarii. Widzą ich na przystanku tramwajowym, w autobusie, w poczekalni dworca, a także w teatrze czy na stadionie. s.23

Zgromadzenie eucharystyczne jest najważniejszym skła[d]nikiem parafii jako środowiska pedagogicznego. Jest bowiem wyjątkowo skutecznym środkiem prowadzącym do uformowania autentycznej wspólnoty parafialnej. Odpowiednio bowiem przygotowana i poprawnie sprawowana liturgia jest zawsze wspólnototwórcza. s.25

Są dwie cechy podstawowe, charakteryzujące małe grupy religijne, które funkcjonują w parafii: wzajemna przyjaźń chrześcijańska oraz gotowość niesienia konkretnej pomocy Kościołowi w urzeczywistnianiu jego misji. Dzięki tym cechom zajmują one ważne miejsce w pedagogii parafii. s.28

Wydaje się, że najbliższe prawdy jest stanowisko, które idzie jeszcze dalej i sprowadza się do stwierdzenia, że każda parafia, również wielkomiejska, jest środowiskiem wychowawczym, zdolnym w jakiejś mierze do skutecznych oddziaływań na osobowość tych, którzy tworzą wspólnotę parafialną. Dysponuje bowiem wystarczającą ilością elementów zdolnych do zbudowania struktury środowiska. s.32

Jednym z czynników utrudniających poprawne funkcjonowanie pedagogii parafialnej jest nadmierna wielkość samej parafii. Wśród pastoralistów i socjologów religii istnieje zgodna opinia, że parafia miejska licząca więcej niż 10 tys. mieszkańców, staje się tworem utrudniającym nie tylko przekształcenie środowiska wychowawczego w pedagogiczne, lecz nadto prawidłowe realizowanie elementarnych oddziaływań duszpasterskich. s.35

A. Lepa: Parafia wielkomiejska jako środowisko wychowawcze. W: Dziś i jutro parafii. Red. A. Lepa. Łódź 1991 s. 7-46.