Rozmaitości teologiczne

Rozważa się wprawdzie od czasu do czasu możliwość zastąpienia tradycyjnej, terytorialnej parafii innymi formami podstawowych grup duszpasterskich, np. wspólnotami małymi o charakterze personalnym, ale propozycje te spotykają się z dość ostrą krytyką i są niewątpliwie w wielu wypadkach propozycjami wypracowanymi przy zielonym stoliku, a w każdym razie nie stanowią one rozwiązania problemu podstawowego, jakim jest dezorganizacja duszpasterstwa w wielkich miastach. s.90

Jest rzeczą powszechnie znaną, że tradycyjna parafia bazowała na więzi lokalnej, sąsiedzkiej, która w dzisiejszych wielkich miastach, a zwłaszcza w wielkich aglomeracjach miejskich odgrywa w życiu codziennym ludzi zwłaszcza dorosłych, pracujących w różnych zakładach pracy bardzo małą rolę. s.92

Ostatni wreszcie moment, na który należy zwrócić uwagę, to zacieśnienie zakresu działania parafii do zadań czysto religijnych, co oczywiście sprawia, że jej obecność w rzeczywistości społecznej zmienia swój charakter i siłą rzeczy przyczynia się do przekształcenia obrazu parafii. Nie musi to oznaczać zaniku jej działania, a nawet nie musi zagrażać jej istnieniu, ale nie należy tracić z oczu faktu, że nadmierne zacieśnienie zakresu działania parafii, jej zamknięcie wyłącznie w granicach kościoła parafialnego i odgraniczenie niemal do szeroko pojętych funkcji liturgicznych może spowodować zubożenie kultury religijnej we wspólnocie parafialnej i osłabić wpływ religii na życie człowieka. s.93

Wszelkie zatem tendencje lekkomyślnego odchodzenia od istniejącego systemu parafialnego dlatego tylko, że napotyka on na trudności, albo dlatego że jest moda na tzw. małe gminy, na które może i powinno się znaleźć miejsce w ramach systemu parafialnego, byłoby nieporozumieniem. s.105

Rozległość terytorialna parafii wiejskich oraz wielka liczba parafian a niekiedy i rozległość parafii miejskich przemawiają za tym, ażeby parafie przyszłości składały się z jednego głównego i szeregu pomocniczych ośrodków kultu, przy czym z każdym z tych ośrodków winna być związana jakaś większa lub mniejsza wspólnota wiernych, zjednoczona nie tylko poprzez osobę duszpasterza, ale i przez współdziałanie wszystkich członków z całą parafią i jej proboszczem. s.107

J. Majka: Perspektywy duszpasterstwa parafialnego. W: Dei Virtus. Kardynałowi Bolesławowi Kominkowi w hołdzie. Red. J. Krucina. Wrocław 1974 s. 89-108.