Rozmaitości teologiczne

Zasygnalizowany proces kształtowania się pluralizmu jawnego w społeczeństwie polskim przyczynia się do zmiany miejsca i roli Kościoła. Podczas gdy jeszcze niedawno Kościół ten nakładał się na "całościowe" społeczeństwo, to współcześnie staje się jednym z segmentów tego społeczeństwa. Podobna sytuacja utrwaliła się już na stałe w społeczeństwach zachodnich. Uświadomienie tej sytuacji w Polsce nie jest łatwe ze względu na mentalność utrzymującą się jeszcze tak w Kościele, jak i w społeczeństwie. Jest to jednak proces nieodwracalny i dlatego im wcześniej będzie zrozumiany, tym lepiej dla demokracji. s.15

Zapoczątkowane przemiany w Kościele i w społeczeństwie polskim niewiele jeszcze wskazują na podstawową tendencję przemian. Z pewnością nie nastąpi tak intensywny rozkład Kościoła ludowego, jaki ma już miejsce w społeczeństwach zachodnich. Na pewno nie będzie to "Kościół wyspiarski" ze względu na silne tradycje narodowe w społeczeństwie polskim i na historyczne zakorzenienie tego Kościoła w płaszczyźnie ogólnonarodowej. Raczej można przypuszczać, że Kościół w Polsce będzie zmierzał do jakiejś postaci Kościoła wyboru, co oznacza wzrost świadomości religijnej i wzrost poczucia przynależności do instytucji i wspólnot religijnych. Zależy to jednak w dużej mierze od realizacji nauki Soboru Watykańskiego II oraz od wzrostu poczucia podmiotowości także w Kościele. Chodzi zwłaszcza o laikat katolicki, od którego aktywności zależy pewna skuteczność misji ewangelizacyjnej w społeczeństwie. s.16

W. Piwowarski: Od „Kościoła ludu” do „Kościoła wyboru”. W: Od Kościoła ludu do Kościoła wyboru. Religia a przemiany społeczne w Polsce. Red. I. Borowik, W. Zdaniewicz. Kraków 1996 s. 9-16.