Rozmaitości teologiczne

Od początku chrześcijaństwa bowiem Kościół pojmowany jest przede wszystkim jako wspólnota. W jej zakres wchodzą dwa wymiary: wertykalny i horyzontalny. Pierwszy z nich oznacza, że zasadniczym elementem Kościoła jako wspólnoty, jest jedność duchowa człowieka z Bogiem. Jest to wymiar podstawowy. Kościół jako wspólnota musi bowiem oznaczać i wyrażać wspólnotę ludzi z Bogiem. W przeciwnym razie traci swoją tożsamość. Wymiar horyzontalny natomiast odnosi się do jedności, która łączy członków Kościoła między sobą. Tak rozumianą wspólnotę w wymiarze wertykalnym i horyzontalnym starożytne chrześcijaństwo określało greckim terminem koinonia, lub łacińskim communio. s.13

Według zgodnego nauczania Ojców, wspólnota Kościoła rodzi się ze wspólnoty wiary. Obejmuje ona bowiem ludzi wierzących, którzy osiągają jedność z Bogiem za pośrednictwem Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym. W tym sensie koinonia określa sposób partycypacji w życiu Boga i oznacza udział w tym życiu. Wspólnota między wierzącymi wynika z owej partycypacji, która stanowi jak gdyby łącznik pomiędzy należącymi do tej samej wspólnoty wiary. s.13-14

Sformułowanie Cyryla [Aleksandryjskiego] pozwala nam jednak dostrzec od razu, że wspólnota między wierzącymi wynika ze wspólnoty z Bogiem i jest jej pochodną. Koinonia z Bogiem warunkuje przeżywanie jedności między wierzącymi. Oznacza to, że bez wspólnoty z Bogiem nie można mówić o wspólnocie między wierzącymi. […] Stąd też należy podkreślić, że w nauczaniu Ojców nie ma dwóch oddzielnych rodzajów wspólnoty oznaczającej Kościół: wspólnoty z Bogiem i wspólnoty między wierzącymi, lecz jest jedno, niepodzielne pojęcie i tylko jako takie jest zdolne wyrazić rzeczywistość Kościoła. Wyliczone powyżej dwa wymiary: wertykalny i horyzontalny wzajemnie się dopełniają i przenikają, tworząc nierozłączną całość. s.15

Co więcej, tylko wtedy jest rzeczywistą wspólnotą wiary, gdy - jak to wyraża Justyn (+165) - wszyscy, którzy doszli do wiary i uznania za prawdę tych nauk i słów naszych, dają ślubowanie, że będą wieść życie według tych zasad. s.16

B. Częsz: Kościół jako wspólnota w świadomości Ojców Kościoła. W: Katolicyzm polski na przełomie wieków. Teologiczny, instytucjonalny i wspólnotowy wymiar Kościoła. Red. J. Baniak. Poznań 2002 s. 13-22.