Rozmaitości teologiczne

Kościół, chrzcząc je [dziecko], bierze na siebie odpowiedzialność za dokonanie jego wyboru, jego decyzji po stronie Chrystusa w chwili, gdy będzie do tego zdolne. Wybór ten, tak istotny w życiu chrześcijan pierwszych wieków, musi się dokonać w życiu każdego chrześcijanina. s.191

[…] wielu współczesnych katolików nie zaakceptowało świadomie swojego chrztu, nie podjęło decyzji stanowczego opowiedzenia się za Chrystusem i włączenia we wspólnotę Kościoła. Katolicy ci żyją względnie "po chrześcijańsku" zasadniczo dzięki przyzwyczajeniu i tradycji, albo dzięki innym podobny czynnikom. s.192

Wszystkie bowiem sakramenty domagają się osobistego zaangażowania się człowieka, czyli wiary, dzięki której przyjmowanie ich staje się w pełni skuteczne, gdyż ich działanie ex opere operato spotyka się z właściwą dyspozycją wewnętrzną przyjmującego. Osobiste spotkanie z Chrystusem w sakramentach musi opierać się na "mieszkaniu Chrystusa w nas" przez wiarę i miłość (Ef 3 17) i w nim przedłużać. s.192

Ogólnie więc mówiąc, odnowienie łaski chrztu św. polega na tym, by w konkretnym podmiocie mogły dojść do głosu czynniki decydujące o rzeczywistym wejściu tego podmiotu w pełne życie chrześcijańskie w Kościele. Wydaje się, że w oparciu o współczesną teologię trzeba wśród tych czynników wymienić przynajmniej następujące:
1° Rozbudzona świadomość i poczucie godności osoby.
2° Umiejętność dialogu i spotkania, postawa dialogu.
3° Wiara […] pojmowana jako osobowe spotkanie człowieka z Bogiem w Chrystusie, […].
4° Świadomość przynależności do konkretnej wspólnoty, […].
5° […] aktywna postawa wobec głoszenia słowa Bożego, udziału w liturgii i świadczenia braterskiej posługi miłości, […]. s. 192-193

Okazuje się, że w normalnych warunkach, szczególnie wiara dzieci, rozwija się w oparciu o życie religijne najbliższego, codziennego otoczenia, że istotnymi wychowawcami są różne społeczności, do których dany podmiot należy. Społeczności te zaś są obecnie częściowo zlaicyzowane i nie stanowią już środowiska wychowującego religijnie. s.194

Katechumenat natomiast powinien obejmować zarówno katechizację jak inicjację liturgiczną oraz wdrażanie do życia z wiary, czyli wszystkie elementy składające się na proces realizowania się Kościoła w konkretnym podmiocie tzn. w katechumenach, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji Kościoła. s.194

W wielu krajach na całym świecie obserwujemy prawdziwą eksplozję różnych ruchów, mających na celu odnowę życia chrześcijańskiego, poważne i świadome traktowanie swojej przynależności do Chrystusa i Kościoła. […] Taki sui generis "ruch" musi się zacząć dziać w każdej parafii, w każdej wspólnocie kościelnej. Wydaje się, że do przeprowadzenia tego "ruchu" można wykorzystać niektóre doświadczenia wspomnianych wyżej prób odnowy życia chrześcijańskiego. s.195

Terminem Cursillos de cristianidad, w skrócie Cursillo określa się: […] specyficzną metodę prowadzenia trzydniowych intensywnych kursów, umożliwiającą wybranej grupie katolików przeżycie nawrócenia lub ożywienia się w życiu religijnym oraz zaangażowanie się w kościelną działalność apostolską. s.195

Wśród najważniejszych celów Cursillo jako metody wymienia się:
1° Wpojenie uczestnikom podstawowych prawd chrześcijańskich, […].
2° Doprowadzenie do radosnego przeżycia prawdziwie chrześcijańskiej wspólnoty, […].
3° Zaprawienie do kontynuowania prawdziwie chrześcijańskiego życia po zakończeniu Cursillo.
4° Wzbudzenie zapału apostolskiego do zaangażowania się w pracę Kościoła, […]. s.196-197

Na całość Cursillo składają się trzy etapy: okres przygotowawczy (pre-cursillo), sam kurs (cursillo) i okres po zakończeniu kursu (post-cursillo). s.197

W okresie przygotowawczym dokonuje się:
1° Przygotowanie modlitewne. […].
2° Przygotowanie zespołu prowadzącego dane Cursillo. […].
3° Zdobycie i przygotowanie kandydatów do przeżycia Cursillo. […].
4° Przygotowanie miejsca, gdzie się ma odbywać Cursillo. […]. s.197-198

Samo Cursillo trwa pełne trzy dni. Zaczyna się wieczorem po przyjeździe wszystkich uczestników a kończy się wieczorem trzeciego dnia. Na program każdego dnia składają się: rozmyślanie, pięć konferencji, msza św., różaniec, wspólna rozmowa na temat wysłuchanych konferencji, modlitwa prywatna i wspólna oraz indywidualne rozmowy uczestników z członkami zespołu kierowniczego. Część konferencji wygłaszają księża, a część świeccy współpracownicy. s.198

Etap po przeżyciu Cursillo to czas życia w jedności z Chrystusem i czas działalności apostolskiej. […] Uczestnicy kursu organizują się w małe 4 - 6-osobowe grupy przyjacielskie, maleńkie wspólnoty kościelne. Grupy te co tydzień na specjalnych spotkaniach prowadzą rozmowy na tematy religijne, zachęcają się do realizacji "programu Cursillo" i podejmują akcje apostolskie. […] Co jakiś czas, zwykle raz na miesiąc odbywają się tak zwane Ultreya czyli spotkania wszystkich cursillistów z danej miejscowości. s.198-199

Cursillo bywa nazywane "duchowym chrztem ochrzczonych chrześcijan". Jego celem jest więc odnowienie się w łasce chrztu św. s.199

W stosunku do starszych dzieci i młodzieży bardzo dobrą okazją do odnowienia w nich łaski chrztu św. wydaje się być przygotowanie do sakramentu bierzmowania. […] Wydaje się, że można tu wykorzystać możliwości, jakie daje w tym względzie Ordo initiationis christianae adultorum, gdy mówi o porządku inicjacji dzieci nieochrzczonych w okresie niemowlęcym i o przygotowaniu do bierzmowania i Eucharystii tych dorosłych, którzy ochrzczeni jako dzieci, nie otrzymali katechezy […]. s.200

Osiągnięcie pierwszego celu katechumenatu, czyli nawrócenia prowadzi bezpośrednio do jego celu ostatecznego, którym jest wprowadzenie we wspólnotę Kościoła, tej wspólnoty przeżycie i doświadczenie. trzeba w związku z tym być stale świadomym faktu, że przeżycie i doświadczenie wspólnoty Kościoła jest możliwe tylko w małych wspólnotach lokalnych, gdyż tylko tam może rzeczywiście dojść do bezpośrednich relacji międzyosobowych. s.200

Na szczególną uwagę w tym względzie zasługuje ruch Equipes Notre Dame. Ruch ten grupuje małe wspólnoty małżeństw (4 - 7 małżeństw), które pragną dążyć do uświęcenia się w stanie małżeńskim. […] Ekipy sprzyjają także umocnieniu podstawowej wspólnoty kościelnej, jaką jest chrześcijańska rodzina. […] Ruch Equipes Notre Dame zasługuje na szczególną uwagę z tego względu, że w oparciu o jego doświadczenie można doprowadzić do najbardziej podstawowych wspólnot chrześcijańskich i objąć nimi grupę tych dorosłych (młode małżeństwa), których życie chrześcijańskie ma największe znaczenie dla wprowadzenia młodych pokoleń w życie Kościoła. s.201

krótko mówiąc chodzi o to, aby stworzyć możliwości zgrupowania w małych, żywych wspólnotach tych wszystkich, których chcemy doprowadzić do odnowienia w sobie łaski chrztu św. Trzeba tylko dbać o to, aby były to wspólnoty otwarte, aby utrzymywały ze sobą wzajemną łączność, wspólnoty karmiące się słowem Bożym i kierujące się powstającą wewnątrz nich miłością agape - jako naczelną swoją zasadą. s.202

Do zapoznania się z praktyką katechumenatu we współczesnych Kościołach protestanckich skłaniają nie tylko względy ekumeniczne. Wydaje się, że poznanie tych doświadczeń może doprowadzić do upowszechnienia, nowych dla nas, a u nich już praktycznie sprawdzonych, metod duszpasterskich. s.203

Zasadniczym celem katechumenatu jest dopomożenie człowiekowi do przeżycia spotkania z Chrystusem, do uznania Go za swego osobistego Zbawiciela i Pana. Chrzest zaś jest aktem posłuszeństwa wobec nakazu Chrystusa oraz zewnętrznym znakiem, wyznaniem wiary i przypieczętowaniem decyzji związania życia z Chrystusem w społeczności Kościoła. s.204

[…] na katechumena bardzo dodatnio wpływa bezpośrednie doświadczenie życia wspólnotowego w zborze, czyli parafii protestanckiej. s.204

Dojście do takiego stanu odbywa się przez pewne stopnie czy etapy przemian duchowych. Nie są to jakieś okresy ustalone instytucjonalnie, ale etapy przeżyć duchowych, które mogą trwać dłuższy czas albo następować bardzo szybko po sobie; mogą się odróżniać wyraźnie, albo nie mieć jasno sprecyzowanych granic. Są nimi: przebudzenie, nawrócenie i odrodzenie. […] Do chwili chrztu upływa pewien czas dłuższy lub krótszy, w którym miejscowa wspólnota ocenia, czy przeżycia kandydata nie były tylko chwilowym stanem wytworzonym przez czysto ludzkie czynniki. […] Ostateczną decyzję o dopuszczeniu do chrztu i o przyjęciu do zboru podejmuje społeczność tego zboru. Członkowie tej wspólnoty kościelnej wysłuchują i osądzają świadectwo życia katechumena, które on składa oraz świadectwo o postępowaniu katechumena wydane przez członków zboru, którzy go znają. s.205

Protestanci jednak kładą szczególny nacisk na sprawę ewangelizacji, którą uważają za najważniejszy etap katechumenatu i w której umieszczają też pewne elementy tego, co OICA [Obrzędy chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych] nazywa katechezą i umieszcza na etapie katechumenatu właściwego (nr 18). s.206

[…] doświadczenia Kościołów protestanckich dotyczące katechumenatu dorosłych, a zwłaszcza jego części zwanej ewangelizacją, są dość bogate. Warto więc dokonać refleksji nad tymi doświadczeniami i zastanowić się nad możliwością wykorzystania ich w naszej pracy duszpasterskiej. s.215

[…] katechumenat dzisiaj polega przede wszystkim na doprowadzeniu tych ludzi do odnowienia się w łasce chrztu św., to znaczy - do świadomej decyzji związania życia z Chrystusem i Kościołem. W dalszym zaś ciągu katechumenat dzisiaj polega na organizowaniu żywych wspólnot chrześcijańskich, odnowie liturgii, oraz na systematycznej i permanentnej katechezie dzieci, młodzieży i dorosłych. s.215

Z. Czerwiński: Katechumenat dzisiaj. „Ateneum Kapłańskie” T. 88: 1977 z. 2(409) s. 190-215.